منطقه آزاد کیش، در حالی سال‌هاست به‌عنوان یکی از مهم‌ترین قطب‌های گردشگری کشور شناخته می‌شود که در همسایگی یکی از پرترددترین مسیرهای کشتیرانی جهان قرار دارد؛ مسیری که روزانه ده‌ها نفتکش، کشتی کانتینری و فله‌بر از آن عبور می‌کنند.
با این حال، سهم کیش از صنعتوریبردی بانکرینگ دریایی (سوخت‌رسانی به کشتی‌های عبوری) همچنان ناچیز و کمتر از ظرفیت واقعی آن است؛ ظرفیتی که می‌تواند به یکی از پیشران‌های اصلی اقتصاد جزیره تبدیل شود.
بانکرینگ دریایی یکی از سودآورترین حلقه‌های زنجیره اقتصاد دریامحور به‌شمار می‌رود. این صنعت، علاوه بر ارزآوری پایدار، نیاز چندانی به توسعه زمین‌محور و ساخت‌وساز گسترده ندارد و از همین رو، با الزامات توسعه متوازن و پایدار در جزیره‌ای مانند کیش هم‌خوانی بالایی دارد. در شرایطی که اقتصاد کیش سال‌هاست با وابستگی به گردشگری و ساخت‌وساز دست‌وپنجه نرم می‌کند، توسعه بانکرینگ می‌تواند منبع درآمدی جدید، پایدار و کم‌ریسک برای منطقه آزاد ایجاد کند.
کیش از نظر موقعیت جغرافیایی، مزیت‌های کم‌نظیری برای تبدیل‌شدن به مرکز بانکرینگ دارد؛ نزدیکی به مسیرهای اصلی حمل‌ونقل انرژی در خلیج فارس، فاصله اندک با بنادر مهم کشورهای حاشیه جنوبی و امکان ارائه خدمات سوخت‌رسانی به کشتی‌هایی که تمایلی به ورود به بنادر شلوغ ندارند. این در حالی است که رقبای منطقه‌ای مانند فجیره، با تکیه بر همین مزیت‌ها، توانسته‌اند سهم قابل‌توجهی از بازار بانکرینگ منطقه را به خود اختصاص دهند.
کارشناسان معتقدند توسعه بانکرینگ دریایی در کیش، صرفاً به معنای فروش سوخت نیست، بلکه زنجیره‌ای از فعالیت‌های مکمل را در بر می‌گیرد؛ از ذخیره‌سازی و اختلاط سوخت گرفته تا خدمات آزمایشگاهی، لجستیک دریایی، تعمیرات سبک، ایمنی و بیمه. همین زنجیره ارزش می‌تواند اشتغال تخصصی ایجاد کرده و نقش کیش را در اقتصاد دریایی کشور پررنگ‌تر کند.
از سوی دیگر، جایگاه منطقه آزاد، بستر مناسبی برای رشد این صنعت فراهم می‌کند. انعطاف مقرراتی، سرعت تصمیم‌گیری و امکان طراحی مدل‌های مشارکت با بخش خصوصی و حتی اپراتورهای بین‌المللی، مزیت‌هایی است که می‌تواند کیش را به پایلوت بانکرینگ دریایی کشور تبدیل کند. به‌ویژه در شرایطی که کشور به‌دنبال افزایش صادرات خدمات و کاهش وابستگی به درآمدهای سنتی است، بانکرینگ می‌تواند یکی از گزینه‌های عملی و کم‌هزینه باشد.
در عین حال، توسعه این صنعت بدون الزامات فنی و زیست‌محیطی ممکن نیست. تعیین پهنه‌های مشخص سوخت‌رسانی دریایی، رعایت استانداردهای ایمنی و مقررات بین‌المللی، تضمین تأمین پایدار سوخت و مدیریت ریسک‌های محیط‌زیستی، از پیش‌شرط‌هایی است که باید در دستور کار قرار گیرد. بی‌توجهی به این موارد، می‌تواند مزیت اقتصادی بانکرینگ را به چالشی برای محیط زیست دریایی تبدیل کند.
در مجموع، بانکرینگ دریایی فرصتی است که سال‌ها از کنار کیش عبور کرده، بی‌آنکه به‌طور جدی مورد استفاده قرار گیرد. بازتعریف نقش کیش از یک جزیره صرفاً گردشگری به گره‌ای مؤثر در اقتصاد دریامحور، می‌تواند فصل تازه‌ای در توسعه منطقه آزاد رقم بزند؛ فصلی که در آن، درآمد پایدار، توسعه متوازن و استفاده هوشمندانه از موقعیت جغرافیایی، جایگزین نگاه‌های کوتاه‌مدت و زمین‌محور می‌شود.
یادداشت: محمدیوسف پوریوسف
